Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies. Door gebruik te maken van deze website, geef je aan akkoord te zijn met het gebruik van cookies.

Sluiten

Zorg jij als basisschooldirecteur goed voor je leraren?

In het Nederlandse basisonderwijs is er minstens één keer in de vier jaar aandacht voor de visie en de missie. Over de visie heb ik al eens eerder blogs geschreven. Vandaag sta ik stil bij een ander belangrijk aspect in het onderwijs. Namelijk de kernwaarden. En dan vooral een belangrijk aspect wat ik daarin mis. Als ik met basisschooldirecteuren aan het werk ben dan valt het me vaak op dat deze kernwaarden erg algemeen worden geformuleerd. De kernwaarden die ik vaak terugvindt zijn bijvoorbeeld de volgende:

“Ons onderwijs is erop gericht om de talenten van leerlingen zo optimaal als mogelijk is te ontwikkelen”,

“Alle leerlingen zijn gelijkwaardig en mogen zich ontwikkelen naar hun eigen mogelijkheden”

“Veiligheid en vertrouwen zijn de basis van onze school”

Wat ik me vaak afvraag is waarom de kernwaarde “gezondheid voor alle medewerkers” niet of nauwelijks benoemd wordt in onderwijsland, terwijl er juist zo’n groot probleem bestaat. Want als het gaat om werkdruk, stress en burn-out staat het onderwijs al jarenlang in de Top 5 van branches met een hoge werkdruk. Dat geldt voor schoolleiders maar ook voor leraren.  Als “mentale gezondheid” een kernwaarde is, die uitgedragen wordt door alle betrokkenen en zichtbaar is voor iedereen, dan gaat deze kernwaarde betekenis krijgen. De schoolleider, de leraren zelf en de bestuurder hebben een grote verantwoordelijkheid als het gaat om het uitbannen van werkdruk, stress en burn-out in het onderwijs. Zij moeten zonder aarzelen het voortouw nemen om een immens probleem aan te pakken. Een probleem dat jaarlijks duizenden leraren en schoolleiders in grote problemen brengt.

Hoe gaat het in het buitenland?

Hoge werkdruk, stress en burn-out kun je niet voorkomen door onderwijsmensen meer salaris te bieden, ook al is de roep om nog een fikse salarisverhoging in het Primair Onderwijs terecht. Iedereen heeft de landelijke opschudding nog vers in zijn of haar achterhoofd als het gaat om het (onderhandelaars)akkoord over de salarissen van adjunct-directeuren en directeuren in het primair onderwijs. Voor veel betrokkenen een directe achteruitgang in het salaris. Reken maar dat dit van invloed is op de beleving van werkdruk en stress van al de betrokken adjuncten en directeuren.

Als leraar of directeur word je echt niet beter in je vak vanwege een beter salaris. In Luxemburg verdienen onderwijzers een flink salaris. In veel gevallen zelfs het dubbele van dat in Nederland. Dat is heel fijn voor al die mensen die leraar zijn in Luxemburg, maar het effect is vooral dat leraren blijven zitten op hun werkplek want dan zit je goed. Van vernieuwing en doorstroming is in het onderwijs  nauwelijks sprake. Op de wereldranglijst ( de ook hier wel bekende PISA lijst) staat Nederland op plaats 17 en Luxemburg scoort niet hoger dan een 33e plaats.

Wat helpt wel tegen stress en burn-out in Luxemburg? Klassen met maximaal 16 leerlingen en in de onderbouw zelfs hooguit 9 leerlingen. Bovendien geef je als leerkracht maximaal 23 lesuren en de overige uren zijn voor voorbereiding en oudercontacten. Je hebt als leraar dus alle tijd om je werk goed te doen en dus kun je een hoge werkdruk, stress en burn-out voorkomen.

De PISA lijst

In Finland vind je het beste onderwijs: op de PISA-lijst staan Finse leerlingen op plaats 5 van de wereldrangorde. Studenten staan in de rij om een lerarenopleiding te mogen doen. Slechts een op de tien wordt toegelaten op de academische opleidingen. Alleen als je de allerbeste bent, mag je voor de klas. Als leerkracht sta je veel minder uren voor de klas dan in Nederland; de kwaliteit van het onderwijs is belangrijk en niet de kwantiteit. Er wordt vrijwel niet getoetst en de Inspectie van het Onderwijs laat zich vrijwel nooit zien. En bemoeit zich al helemaal niet met de opbrengsten of laat ik eens wat anders noemen de solvabiliteit van een school of bestuur.

Scholen worden steekproefsgewijs bezocht en krijgen alle vertrouwen van de overheid om hun onderwijs zelf in te richten. Leerkrachten en schoolleiders hebben de nodige vrijheid om te experimenteren en krijgen de ruimte om volgens hun eigen inzichten te voldoen aan nationale evaluaties. Die ruimte en tijd, in combinatie met weinig druk van boven, zorgt voor een gezonde werksfeer. Het aantal gevallen van burn-out in Finland is bijzonder laag.

Werkdruk preventie in het onderwijs

Wij zijn hier in Nederland echter geen Luxemburg en geen Finland en we moeten ook niet de illusie hebben dat we dat worden. Misschien moeten we dat zelfs helemaal niet willen. Maar leren van je buren kan uiteraard wel. Overheid, bestuurders en schoolleiders moeten werk maken van een gezond werkklimaat voor de mensen die het werk doen in de klas.

De kernwaarden, de visie, de missie, de identiteit of hoe je het ook noemt, kun je niet loskoppelen van de gezondheid en het welbevinden van de mensen voor de klas. Zij maken het onderwijs en doen hun stinkende best maar ze worden zelf aan alle kanten afgebroken: dat is wrang voor een veel te grote groep mensen. Die leraren zijn juist goud waard en zij hebben dus het recht op alle steun en facilitering om zelf gezond te blijven. Het terugdringen van het grote aantal burn-out gevallen in het onderwijs gaat absoluut niet vanzelf.

Als je als overheid, bestuurder of als basisschooldirecteur actief investeert in het terugdringen van werkdruk, stress en burn-out en dus in het bouwen van een gezond klimaat binnen je school, dan heb je de juiste kernwaarde te pakken. Wie heeft het lef om de eerste rigoureuze stap te zetten?

Tips voor een aanpak

De preventie van die genoemde hoge werkdruk, stress en burn-out ligt met name bij het schoolbestuur en de directie. De vraag die dan nog overblijft is: wat kunnen leraren zelf doen aan de preventie van een hoge werkdruk, stress en burn-out in het onderwijs?

Met de onderstaande tips kunnen leraren en schoolleiders zelf aan de slag met hun werkdruk, stress en burn-out. Want dat is wel essentieel. Het blijven wijzen naar anderen die in actie moeten komen lost niets op. Je hebt hierin als leraar of schoolleider wel degelijk een eigen verantwoordelijkheid.

Let op de tijd

Als je op tijd thuis wilt zijn, maar tijdens de schooluren je wilt focussen op je werk, is het een goed idee om de schooldag vroeg te beginnen. Vaak kun je een hoop werk doen voordat de school start. Daardoor heb je een meer voldaan gevoel over de dag. Een voldaan gevoel zorgt voor minder werkdruk.

Goed plannen

Een goede planning geeft structuur en houvast. Voor iedereen dus ook voor jou als schoolleider. Kom in actie en reken af met die Waan van de Dag. Maak geen lange lijstjes, maar hou ze kort en behapbaar zodat je zeker weet dat je ze klaar krijgt.

Werk niet te snel

Werk op een normaal tempo. Zodra je de dingen ‘nog even snel’ wil doen want dan weet je zeker dat het goed gebeurt, zal je merken dat je meer fouten maakt. Het haasten geeft ook extra stress en onrust.

Houd je werk goed bij

Houd je werk goed bij. Reserveer tijd als  je gesprekken hebt gehad om dezelfde dag nog de eventuele verslagen bij te werken. Een vast regeltje: doe dingen direct. De kleinere dingen zoals je e-mail houd je direct bij. Zo vergeet je het niet en dit voorkomt weer stress.

Tijd reserveren voor je leraren en ouders

Wees er voor de leraren en ouders. Het investeren in tijd in de leraren en ouders, met name aan het begin van het schooljaar, zal je uiteindelijk meer opleveren. Misschien is een leraar wel extra langzaam omdat hij of zij jou graag nog alleen wil spreken.

E-mailbeheer

E-mail. Maak een e-mailgroep aan voor alle ouders. Op die manier hoef je maar 1 e-mail te maken. De meeste scholen werken wel met een systeem hiervoor.

Weekenden vrijhouden

Weekenden hou je vrij. Altijd. Ook als het niet kan: de weekenden zijn bedoeld om je weer op te laden!

Zelf ben je ook belangrijk

Beweeg voldoende: De deur uit, de natuur in, hardloop of wandelschoenen aan en bewegen! Bewegen zorgt voor de afname van cortisol (het stresshormoon)

Gezonde voeding

Eet gezond, en neem voldoende nachtrust. Om van je nachtrust te genieten moet je je dag afbouwen. Dat houdt in dat je 2 uur voor het slapen gaan niks meer doet aan je werk.

Heldere afspraken maken

In elk team worden afspraken gemaakt over de taakverdeling en de planning van activiteiten. Dat is geen garantie dat alles volgens plan verloopt. Maar zo’n planning helpt wel. Je weet aan het begin van het schooljaar waar en wanneer er iets van jou wordt verwacht.

 In een goed functionerend team wordt niet alleen gekeken naar de afspraken en de planning, maar wordt er vooral met enige regelmaat naar elkaar gekeken en de vraag gesteld: ”Hoe zitten wij erbij?”. In een professioneel team is er ruimte om te praten over werkdruk, om stress te herkennen en om concrete plannen te maken om dat te voorkomen. Onderwijspersoneel is bijzonder dienstbaar en kan moeilijk “nee” zeggen.

Maar toch: een professioneel team maakt een lijst met activiteiten die gedelegeerd kan worden aan ouders, leerlingen of een bestuur. De kerntaak – goed onderwijs verzorgen en optimale aandacht bieden aan alle leerlingen vraagt de focus van alle leraren en zeker ook van jou als schoolleider en geeft duidelijkheid. Als je dat ook aan ouders kenbaar maakt, zal je zien dat zij daar begrip voor hebben en  waarderen. Jullie aandacht voor hun kind vinden ze het allerbelangrijkste.

Tot slot

Tot de zomervakantie staan er nog veel zaken op de rol die jullie aandacht vragen. Voor jullie als leraren  en schoolleiders liggen een hoge werkdruk,  stress en burn-out op de loer. Voorkom dat door je gevoel te laten spreken naar je collega’s en geef aan als het jou teveel wordt. Samen “strepen zetten” maakt je als team krachtig en geeft rust.

Je las zojuist een blog van mij, René Rensen

Wil jij groeien als basisschooldirecteur? 
Dit is wat ik voor je kan doen:

e-book: Over wat jij kunt doen aan jouw  Waan van de Dag
Zoom-Consult: Direct mijn persoonlijke hulp
APK voor Schoolleiders: Een geweldige online training 
Full Focus Forward: Structureel aan de slag met jouw leiderschap

Start eens met bijgaande gratis checklist en doe er direct je voordeel mee.