Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies. Door gebruik te maken van deze website, geef je aan akkoord te zijn met het gebruik van cookies.

Sluiten
Hoe ga je als basisschooldirecteur om met werkdruk? Niet alleen de werkdruk van jou maar ook die van je leraren. Hoe doe je dat? Ik weet niet of je het herkent. Maar die werkdruk is er zeker.
Werkdruk: schoolleider en leraar zij aan zij

28 januari 2021

Hoe ga je als basisschooldirecteur om met werkdruk? Niet alleen de werkdruk van jou maar ook die van je leraren. Hoe doe je dat? Ik weet niet of je het herkent, maar voor jou als schoolleider is het vaak lastig te zien of te merken dat de werkdruk bij een leraar te hoog is. En wat is dan te hoog? Is dat niet voor iedereen anders? Het is niet op jouw voorhoofd af te lezen. Net zo min als het van het voorhoofd van je leraar is af te lezen. Als het wel af te lezen is, namelijk als je aangeeft dat je grenzen bereikt zijn, dat taken niet afkomen, dat je overloopt, dan wordt er niet altijd wat aan gedaan.

Een hoge werkdruk wordt vaak genoemd als inherent aan het onderwijs. Denk maar aan de recente stakingen van de leraren waarbij de hoge werkdruk onderdeel van de inzet voor meer middelen was. Maar geldt een hoge werkdruk ook voor jou als schoolleider? En op welke manier heb jij als schoolleider dan last van een (te) hoge werkdruk?

Werkdruk

De werkdruk in het onderwijs is hoog. En daaruit zou je wellicht bijna automatisch de conclusie trekken dat dan ook de werkdruk van schoolleiders hoog is. Maar wat is dan die werkdruk van schoolleiders? Waaruit bestaat deze werkdruk en wat kunnen schoolleiders doen om hun (te) hoge werkdruk wat te verlichten? In dit blog ga ik op deze vragen dieper in.

 Er zijn mensen die zeggen dat een hoge werkdruk een soort van automatisme is in het onderwijs. Sommigen gaan nog een stapje verder en zeggen dat “we iets niet goed doen” als er in het onderwijs geen hoge werkdruk zou zijn. Als reden daarvoor wordt dan vaak het dynamische aspect genoemd. Onderwijs elke dag anders is niet voor niets een veel gehoorde uitspraak. Onderwijsmensen herkennen zich in deze uitspraak maar is dan een hoge werkdruk ook voor jou als schoolleider zomaar gerechtvaardigd?

Dat hier niet altijd wat aan gedaan wordt kan heel frustrerend zijn. Een reden hiervoor kan zijn dat jij als schoolleider zelf ook op “overlevingsstand” staat. Dan is het lastig om samen in alle rust te gaan zitten om overzicht te krijgen. Om te kijken wat er nu daadwerkelijk aan de hand is. Daar is namelijk geen tijd voor… zie hier de kettingreactie waar je hele team en dus je hele school in terecht kan komen. Er is echter echt wel het nodige aan te doen.

Nadelen voor werkdruk

In de meeste gevallen is de betrokkenheid van je leraren bij de school hoog. Betrokken leraren gaan bij hoge werkdruk harder werken, langer doorwerken in de avonden en pakken het weekend erbij om nog wat werk van de leerlingen na te kijken, om lessen voor te bereiden of om de stukken door te lezen voor de vergadering die komende week gepland staat. Als dit in alle rust gaat, lukt dat meestal ook nog wel, maar veelal heeft het een tweeledig nadeel:

  • De leraar loopt op zijn tenen, de accu raakt op en uiteindelijk wordt hij of zij ongelukkig of burn-out (in die volgorde).
  • De schoolleider heeft niet door dat er te veel op het bordje van de leraar ligt want “alles lukt toch?, alles komt toch af?”. De schoolleider heeft niet door dat dat komt doordat de leraar met heel veel moeite al die ballen in de lucht houdt en daarmee over zijn eigen grenzen heen gaat. Niet een dag, of een week. Maar al een hele lange tijd. Kortom de schoolleider ziet (nog steeds) niet waar de grenzen van de medewerker liggen.

Wat uit deze voorbeelden maar weer eens blijkt is dat het te lang accepteren van het overschrijden van de grenzen zowel voor jou als schoolleider als voor je leraar niet goed is. (Te lang) loyaal zijn en blijven buffelen heeft dus ook zo zijn nadelen. En dat geldt voor jullie allebei: schoolleider en leraar.

Is werkdruk objectief te meten?

Het aantal uren dat je in je werk steekt om alle taken die op je bordje liggen af te krijgen, zou je op kunnen tellen en kunnen vergelijken met het aantal uren die in je arbeidsovereenkomst staan. In het onderwijs heb je bij een fulltime aanstelling een werkweek van 40 uur. Als je structureel meer werkt dan deze 40 uur dan is er eigenlijk sprake van overwerk. Of anders gezegd: van overuren. 

De overuren zouden kunnen betekenen dat je meer taken hebt dan tijd om die taken te realiseren. Dat is dan de enige logische conclusie. En eigenlijk is het meteen een strakke objectieve maat voor werkdruk. Je kunt echter daar heel veel discussie over hebben, want hoe gaat iedereen met zijn tijd om? Is iedereen even efficiënt in die uren? En hoe erg is het als je overwerkt? “De één piept sneller dan de ander”, zeggen schoolleiders ook vaak. TNO geeft een objectieve maatstaf voor een organisatie: als meer dan 5% van alle medewerkers aangeeft last te hebben van werkdruk, dan heeft de organisatie een probleem (en niet alleen de medewerker).

Een deel van de werkdruk zal echter altijd subjectief blijven: het hangt af van wie je bent, wat de (emotionele) belasting is, je efficiëntie, je werktempo, de kwaliteitswensen, de hoeveelheid fouten die je moet repareren door jezelf, het systeem of andere leraren etc.

Dit wil echter niet zeggen dat je als schoolleider of als leraar niets aan de werkdruk kunt doen.

Als schoolleider kun je last hebben van een hoge werkdruk. Dat geldt ook voor je leraren. Als je niet uitkijkt wordt de werkdruk erger en krijg je stress. En daar is niemand bij gebaat.

Als basisschooldirecteur kun je last hebben van een hoge werkdruk. Dat geldt ook voor je leraren. Als je niet uitkijkt wordt de werkdruk erger en krijg je stress. En daar is niemand bij gebaat.

Wat kun je doen aan werkdruk?

Als schoolleider en leraar kun je dus iets doen met werkdruk. Met name mag de leraar vaker leren aangeven dat niet alles afkomt en welke taken hij wanneer kan afronden. Geef jezelf een deadline en wees daarbij niet al te kritisch. Ook is het belangrijk te vragen welke van de taken prioriteit krijgt als je merkt dat niet alles gaat lukken. En alvast aan je schoolleider aan te geven dat je tegen de veelheid van taken aanloopt zodat deze weet wat jouw situatie is.

Als de leraar aangeeft dat er te veel op het bordje ligt, dan betekent dit nog niet dat er werk weggehaald hoeft te worden of er extra formatie gecreëerd moet worden. De medewerker kan erg geholpen zijn met het ordenen van het werk, het samen prioriteren van taken en het maken van keuzes.

Wat ook helpt is coaching door de schoolleider bijvoorbeeld op hoe de leraar email afhandeling beperkt kan houden, hoe de leraar grenzen kan aangeven naar collega’s van andere groepen die steeds binnenlopen, hoe hij of zij efficiënter met taken kan omgaan, etc.
Daar ligt echt wel een taak voor jou als schoolleider. In mijn blog ‘Hoe coach jij als basisschooldirecteur je leraren’ geef ik je flink veel tips over hoe je dit kunt aanpakken.

Echter… er is een moment waarop coaching niet meer helpt omdat bijvoorbeeld de schoolleider zelf de benodigde vaardigheden niet in huis heeft (ondanks dat hij/zij mijn blog heeft gelezen) of als de leraar tegen het randje van overspannenheid aanzit en de rust niet meer vindt en alleen maar bezig is alle ballen in de lucht te houden.

Als coaching niet meer helpt

Dan is er meer nodig. Als je iemand moet wijzen op signalen van stress of overbelasting, dan kun je beter kiezen voor rechtstreekse maar ook discrete communicatie. Je kunt hem hierbij in zijn waarde laten door een apart en veilig moment te creëren waarop je persoonlijk het gesprek aangaat, alvorens je dit met anderen bespreekt. Je kunt daarvoor de volgende manieren gebruiken:

Je rol pakken

Vraag door op iets wat een voldongen feit lijkt: “Je zegt “chaos”, waar loop je dan tegen aan?” Check aannames die je doet: “Klopt het dat dit jou opbreekt?” Vraag naar de reden achter de oplossing: “Waarom vind je dit belangrijk?” Als je merkt dat iemand tegen het ‘randje’ aan zit en signalen van overbelasting heeft, uit je zorgen hierover aan de medewerker: “Ik maak me zorgen over jou. Ik vraag me af of je dit wel volhoudt op deze manier.” Bespreek je vermoedens en beslissingen eerst met hem, alvorens dit met anderen te bespreken: “Ik denk dat het beter is als je tijdelijk niet aan het project meedoet.”

Op het moment dat het met je leraar minder goed gaat, dan kom je als schoolleider als het ware in een zorgrol terecht. Daarvoor is het nodig dat je zowel duidelijkheid als begrip geeft. Laat merken dat jij echt het beste wilt, maar dat je je ook verantwoordelijk voelt dat het goed aangepakt wordt. Door hierin zelf kwetsbaar te zijn en je oprechte bezorgdheid te delen, nodig je de ander uit om zich ook te uiten. De boodschap is eigenlijk: "Ik begrijp dat jij als professional nodig bent in je werk en dat je door wilt. Dat vind ik ook fijn en dat wil ik eigenlijk ook, maar het gaat er wel om dat jij dat op een gezonde manier kunt blijven doen en dat bewaak ik.”

Door je empathisch op te stellen, zonder belerend of te controlerend over te komen kun je de medewerker op z’n gemak stellen en de weg openen om op zoek te gaan naar oplossingen voordat de problemen onomkeerbaar worden. Om goed te kunnen inspelen op situaties en signalen moet je ze kunnen onderscheiden. Wanneer kan ik nog preventief optrden of wanneer moet ik verder doorpakken. Realiseer je daarbij steeds welke rol jij als schoolleider speelt en waarin jij je leraar het meest kunt ondersteunen.

Voor jou als schoolleider is het natuurlijk van belang dat je zelf jezelf serieus neemt en ook aandacht geeft aan signalen die je bij jezelf opmerkt.  Daarnaast is het nodig om je leraren binnenboord te houden. Er zijn voldoende manieren( trainingen, artikelen) om te leren hoe je preventief met werkdruk en signalen van je leraren kunt omgaan, zodat uitval voorkomen wordt.

Dit blog is geschreven om jou als schoolleider direct praktische handvaten te geven voor op jouw eigen school. Het is fijn als zoveel mogelijk basisschooldirecteuren in Nederland voordeel van dit blog kunnen hebben. In het blog wordt hopelijk duidelijk dat je als basisschooldirecteur veel profijt kunt hebben als je in het bezit bent van empathische vermogens. Dit kan weleens een cruciale rol spelen bij het voorkomen en aanpakken van stress en werkdruk in jouw praktijk. 

Je las zojuist een blog van mij, René Rensen

Wil jij groeien als basisschooldirecteur? 
Dit is wat ik voor je kan doen:

e-book: Over wat jij kunt doen aan jouw  Waan van de Dag
Zoom-Consult: Direct mijn persoonlijke hulp
APK voor Schoolleiders: Een geweldige online training 
Full Focus Forward: Structureel aan de slag met jouw leiderschap

Start eens met bijgaande gratis checklist en doe er direct je voordeel mee.