Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies. Door gebruik te maken van deze website, geef je aan akkoord te zijn met het gebruik van cookies.

Sluiten
Professionele cultuur

Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie?

27 juni 2021

In het blog ´Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie´ ga ik in op wat er nodig is om tot een professionele cultuur te komen in jouw organisatie.
Menig leidinggevende heeft last van de in zijn organisatie heersende familiecultuur. Net zo veel leidinggevenden willen daar van af en willen werken in een professionele cultuur.

Wat is er mis met een familiecultuur en waarom is een professionele cultuur de gedroomde wens van zo veel leidinggevenden? In dit blog sta ik bij deze vragen uitgebreid stil.

Laat ik eerst een stil staan bij het begrip cultuur zoals ik dat in dit blog gebruik. Onder cultuur versta ik dan het volgende:  ‘de cultuur van de school komt tot uiting in het gedrag dat leerkrachten, hun directie, de leerlingen en ouders naar elkaar toe vertonen’.

Ik gebruik hier bewust de school als voorbeeld. Ik ben er van overtuigd dat de inhoud van dit artikel ook in andere organisaties bruikbaar is.

Hoe krijg ik mensen in beweging?

In schoolorganisaties zie ik vaak gedrag dat zijn oorsprong heeft in het verleden. Zo doen we dat hier. En dat doen we omdat we het gisteren ook zo deden. En eergisteren ook. Allerlei gedragspatronen zoals mopperen en emotionele uitbarstingen tijdens vergaderingen worden steevast voortgezet.

Vaak zie ik ook dat op nieuwe medewerkers binnen zo’n organisatie een soort van appèl wordt gedaan. Denk erom, je hoort er pas bij als je doet zoals wij het hier al jaren doen. Ik vind het steeds verbazingwekkend hoe snel nieuwe medewerkers zich aan die heersende vaak familiecultuur aanpassen.

Er worden namen opgeplakt als angstcultuur, familiecultuur, eilandjescultuur enzovoorts De cultuur van deze scholen is vaak enorm weerbarstig en een doorn in het oog van menig leidinggevende. Want hoe krijg ik de mensen in beweging. Kenmerkend in al dit soort culturen is dat er steeds niet goed functionerende gedragspatronen bij mensen zijn aan te wijzen.

Een familiecultuur

Voor medewerkers van een school met een familiecultuur is het vaak ook moeilijk om deze te verlaten. De vraag die dan vaak wordt gesteld is:  'hoe kun je ons nou verlaten?' Op scholen met een familiecultuur komt het voor dat de vroegere, misschien niet eens geliefde directeur nog jaren op de vrijdagmiddagborrel aanschuift of erger nog met het schoolkamp van groep 8 meegaat.

Wat ook regelmatig  voorkomt is, dat een medewerker op een school met een familiecultuur alleen via een groot conflict de school kan verlaten. De druk van de overige medewerkers om te blijven (je bent immers één van ‘ons’) is zo groot, dat de relationele spanning toeneemt wanneer iemand voelt dat het beter is om een nieuwe school te zoeken en een nieuwe stap te zetten.

Vaak zie je ook dat voor niet functionerende medewerkers gewoon een nieuwe plek wordt gecreëerd. Je bent immers een van ons. 'En het is zo’n aardige vent, hij hoort nou eenmaal bij ons' zijn opmerkingen die je dan veel hoort. Je voelt dat het goed zou zijn om een nieuwe stap te zetten en een nieuwe school op te zoeken. Soms wordt ook voor een slecht functionerende medewerker een nieuwe plek gecreëerd.

Het moet wel gezellig blijven

In een school met een familiecultuur waar één van de leraren opklimt tot teamleider  of directeur, wordt dit door de overige leraren vaak niet geaccepteerd: ‘Wie ben jij dat jij iets over mij te zeggen hebt?’ Of wat ik ook regelmatig tegenkom is dat een leidinggevende geen leiding durft te geven. Hij blijft een deel van het team en dus onlosmakelijk verbonden met de familiecultuur.

In een familiecultuur zie ik ook vaak dat teamleden van alles mogen vinden van de leidinggevende (hij is er nooit als je hem nodig hebt, hij zorgt niet goed voor ons enz.) maar dat de leidinggevende niets mag vinden van het functioneren van de teamleden. Want dan moet het wel gezellig blijven of volgen al snel de tranen. Voor veel leidinggevenden vast een herkenbaar fenomeen

Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie?

Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie?

Welk gedrag hoort bij een
familiecultuur?

  • Over elkaar praten (roddelen)
  • Veel mopperen
  • Conflicten sluimeren en escaleren maar worden niet uitgepraat
  • De uitspraak ‘Ik voel me hier niet veilig’
  • Pamperen
  • Verantwoordelijkheden afschuiven en/of ontlopen
  • Buitensluitingen
  • Kenmerken van de Dramadriehoek: aanklaaggedrag, slachtoffergedrag, reddersgedrag
  • Passief zijn
  • Jezelf miskend voelen
  • Emotioneel worden
  • Gedrag voortkomend uit oud zeer 

Voordat ik inga op wat jij als leidinggevende kunt doen om een familiecultuur te veranderen in een meer professionele cultuur ga ik ook dieper in op wat een professionele cultuur is en wat hem zo professioneel maakt.

De professionele cultuur

Eerst ook een veel gebruikte definitie van een professionele cultuur. In de literatuur zie je dat onder andere Galenkamp(2006) de volgende definitie van een professionele cultuur gebruikt. “In een professionele schoolcultuur leidt het gedrag van alle betrokkenen naar de doelen van de school en naar een toename van het welbevinden van iedereen. Dit komt leerkrachten, directie, leerlingen en ouders ten goede”.

Als ik, uitgaande van de hierboven al gebruikte eenvoudige definitie van cultuur, een professionele cultuur uitgebreider neer moet zetten dan is dat als volgt: Schoolcultuur is het (merendeels onbewuste) gedrag dat alle betrokkenen in de school met elkaar delen. We noemen de cultuur van de school uit ervaring professioneel wanneer aan vier criteria is voldaan:

1.      Niets gaat boven de doelen van de school. Alle gedrag van alle betrokkenen               staat in dienst van de doelen van de school.

2.      Gedrag leidt tot een toename van het welbevinden van de persoon zelf;

3.      Het gedrag leidt ook tot een toename van het welbevinden van anderen;                       directie, leerlingen, ouders en andere betrokkenen.

4.      Wanneer gedrag afwijkt van deze drie regels vindt er een vriendelijke, doch aan           duidelijkheid niets te wensen overlatende correctie plaats.

Als in een organisatie gedrag voldoet aan bovenstaande regels dan wordt er geïnvesteerd in de onderlinge relaties. Belangen van leerlingen en ouders maar ook van andere betrokkenen worden het meest gediend. Dit gedrag leidt tot een duurzame verbetering van de onderlinge relaties en tot een verandering in de school.

Je zult zien dat er een toename plaatsvindt van werkplezier, welbevinden en motivatie. Zowel bij leraren als directie en leerlingen. Leraren worden uitgedaagd om iedere dag weer het beste uit leerlingen te halen.

Welbevinden

In bovenstaande 4 punten zie je bij de punten 2 en 3 welbevinden staan. Ik ga er van uit dat iedereen wel eigen beelden heeft bij dit begrip. Toch ga ik in het kader van dit artikel wat dieper in op dit begrip.

Welbevinden lijkt op het eerste gezicht een wat vaag begrip. We hebben het over een soort van innerlijk gevoel. Maar vraag het aan iemand in school en hij of zij weet heel goed te omschrijven wat welbevinden is. Iedereen weet welke factoren het welbevinden van leraren of leerlingen doe toe- of afnemen. Denk bijvoorbeeld aan roddelen.

Wanneer dit zich in de cultuur van een school genesteld heeft, heeft iedereen er last van en (bijna) iedereen doet er tegelijkertijd aan mee. Resultaat: een afname van het welbevinden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de volgende definitie van welbevinden geformuleerd: ‘Welbevinden is een toestand waarin iemand zijn of haar eigen vaardigheden kan ontplooien en realiseren, kan omgaan met dagelijkse stressoren, productief en vruchtbaar kan werken en in staat is om bij te dragen aan de maatschappij’.

Om kinderen te laten groeien in welbevinden, help je ze door hen positieve ervaringen op te laten doen. Positief gedrag van de leerkracht leidt ook tot een toename van het welbevinden van de leerlingen.

Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie?

Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie?

Begrenzen van niet wenselijk gedrag

Het begrenzen van niet acceptabel gedrag is de belangrijkste factor in het opbouwen van een professionele schoolcultuur. Steevast is dat gedrag dat hetzij NIET leidt tot het doel van de school (leerlingen ondersteunen in hun ontwikkeling), hetzij NIET leidt tot toename van welbevinden.

Begrenzen doe je in contact. Met behoud van relatie, door goed onderscheid te maken tussen de mens en zijn gedrag. Geef bewust de dubbele boodschap af: jij bent welkom in deze school en sommige gedragsaspecten van jou zijn in de toekomst niet meer acceptabel.

Wanneer mensen niet bereid of in staat zijn hun gedrag te veranderen. Blijft er maar één mogelijkheid over: neem respectvol afscheid van hen.

Hoe zorg je voor een professionele schoolcultuur?

In een professionele schoolcultuur wordt iedere vorm van gedrag afgemeten aan de koers van de school.

Een professionele schoolcultuur begint bij een heldere formulering van de missie en de visie van de school. In schoolgidsen of andere plannen die ik regelmatig lees zie ik de visie en de missie vaak mooi omschreven staan. Toch is de visie en de missie meer dan een mooie zin in dit soort gidsen.Een visie en een missie gaan pas leven en functioneel worden als deze niet in een stoffige map verdwijnt maar in de school levend wordt gehouden.

Feitelijk moeten de visie en de missie in de hoofden en harten van iedereen die bij de school betrokken is zitten. Als dat het geval is kan er ook naar de visie en de missie gehandeld worden en kan gedrag er aan worden afgemeten. DE koers van de school wordt zichtbaar in het gedrag.

Hoort dit bij wat we willen?

In een professionele schoolcultuur wordt iedere vorm van handelen van alle betrokkenen gespiegeld aan de koers van de school die verwoord is in de visie en de missie. Worden door wat we doen of gaan doen onze doelen bereikt? Draagt het bij aan de koers? Dan doen we het! Zo niet? Dan stoppen we er onmiddellijk mee.

Ook het tweede en derde criterium van de professionele schoolcultuur komt hier in beeld. Draagt het handelen óók bij aan een toename van het welbevinden van jezelf en anderen? Zo ja, ga hiermee door! Zo nee: stop hiermee!

Ook al is nieuw, aanvaardbaar en prettig gedrag goed aan te leren, het gaat meestal niet vanzelf als er een familiecultuur aanwezig is op een school. Het vraagt training en coaching voor alle betrokkenen maar vaak startend met een directie. Het gaat om bewustwording van nieuw gedrag. Dan is een objectieve en meekijkende blik van buiten best handig

Vraag jezelf maar eens af als leidinggevende. Hoe sta je er nu voor? Wat is op jouw school het meest voorkomende gedrag en wat zijn de overheersende gedragspatronen? Leidt het gedrag en het handelen naar de doelen van de school en een toename van het welbevinden? Of juist niet? En om nog specifieker te zijn: hoe doe ik dat als leidinggevende zelf? Wat is mijn aandeel hierin?

Hoe start ik met een professionele cultuur?

Wat kun jij als leidinggevende doen om een professionele cultuur op gang te brengen? Hieronder vind je een paar voorbeelden zonder de pretentie volledig te zijn.

  • Lesbezoeken  structureel inplannen
  • Elkaar heldere feedback geven;
  • Eerlijk benoemen tegen een collega wat zijn gedrag met jou doet;
  • Praten in ik-boodschappen en niet in wij-boodschappen;
  • Elkaar echt gemeende complimenten geven;

Het belangrijkste in het opbouwen van een professionele schoolcultuur is en blijft het benoemen van het gedrag dat niet acceptabel of functioneel is. Meestal is hiervoor training van het team en coaching van de directie nodig.

Waarmee beginnen?

Een steeds terugkerende vraag voor scholen is waar ze het beste mee kunnen beginnen. Begin ik als leidinggevende met een visie-missietraject om goed zicht te krijgen op welk gedrag wel en niet acceptabel is in de school? Wil ik eerst de koers voor de komende jaren helder hebben?

Of begin ik met het opbouwen van een professionele omgangscultuur? Dat laatste heeft als nadeel dat gedrag en handelen niet afgemeten kan worden omdat het nog niet beschreven is zoals bij het eerste punt. Als leidinggevende kun je je afvragen of een visie-missietraject zinvol is als gedrag wat je ziet nog storend of niet functioneel is.

Dit gaat storen bij het formuleren van een visie en missie of zorgt ervoor dat mensen niet betrokken zijn. Dus ik zou eerst starten met werken aan een professionele omgangcultuur en daarna met het uitzetten van een heldere koers voor de komende jaren. 

Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie?

Een professionele cultuur: haalbare wens of utopie?

Wat zie jij als schoolleider in een professionele cultuur?

  • Medewerkers praten met elkaar (in plaats van over elkaar)
  • Elkaar aanspreken (met behoud van relatie) als storend gedrag wordt gezien
  • Op constructieve wijze omgaan met conflicten, dus conflicten uitpraten
  • De uitspraak: ‘Ik mag hier zijn wie ik ben’
  • Het geven van opbouwende kritiek en het noemen van verbeterpunten (feedback)
  • Verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag en de effecten hiervan op anderen(dus niet externaliseren)
  • Iedereen hoort erbij
  • Grenzen aangeven, kwetsbaarheid tonen, elkaar ondersteunen
  • Actief en proactief handelen
  • Op gezonde wijze hanteren van gevoelens
  • Gedrag passend in actuele situatie

Ik hoop dat het bovenstaande artikel jou helpt. Als dat al nodig is. Met de geboden tips en trics kun je vast zelf een begin maken. Wil je hulp bij dit traject of wil je eens vrijblijvend praten over jouw specifieke situatie? Dat kan natuurlijk. Vul dan bijgaand formulier in.

 

 

Aanmelden voor mijn blogs

Ik wil ieder nieuw blog direct ontvangen

Door je hieronder aan te melden ontvang je ieder nieuw blog dat verschijnt automatisch in je inbox. Ook krijg je tips en andere informatie over jouw leiderschap. Je kunt je altijd uitschrijven(alleen dat doet nooit iemand).

Aanmelden voor mijn E-Book

Hieronder kun je mijn e-book "Roadmap naar Effectief en Ontspannen Leiderschap" aanvragen.

Contact

renerensen.nl
van Aldenburglaan 7

6994 AV De Steeg
06-20324014
rene@renerensen.nl
www.renerensen.nl


KvK: 09186096
BTW: NL001545535B58